Zasady bezpiecznego użytkowania obrabiarek (DTR)

 Zasady bezpiecznego użytkowania obrabiarek

Dokumentacja techniczno-ruchowa obrabiarek

Dokumentacja techniczno-ruchowa (DTR), zwana również paszportem maszynowym, jest opracowywana dla każdego urządzenia lub maszyny przez producenta.

Dla obrabiarek DTR-ka jest bardzo obszerna i zawiera:

  • dane ewidencyjne,
  • spis rysunków,
  • opis techniczny z określeniem wielkości charakterystycznych obrabiarki i wykazem wyposażenia normalnego i specjalnego,
  • opis sposobu transportowania obrabiarki ilustrowany rysunkami wskazującymi miejsca założenia lin podczas transportu suwnicą,
  • opis ustawienia i fundamentowania obrabiarki na stanowisku pracy wraz z rysunkiem fundamentu,
  • opis przyłączenia obrabiarki do sieci elektrycznej oraz jej uziemienia lub zerowania,
  • opis sposobu czyszczenia obrabiarki przed uruchomieniem,
  • instrukcję smarowania,
  • opis przeznaczenia (wraz z rysunkiem) poszczególnych dźwigni, korb, pokręteł, wyłączników itp.,
  • opis sposobu uruchomienia obrabiarki,
  • szczegółowy opis eksploatacji obrabiarki,
  • schemat elektryczny ideowy i montażowy wraz z opisem,
  • schemat kinematyczny obrabiarki,
  • opis poszczególnych zespołów i mechanizmów obrabiarki wraz z rysunkami zestawieniowymi poszczególnych zespołów,
  • opis wyposażenia normalnego i specjalnego wraz z uwagami dotyczącymi jego użytkowania,
  • opis regulacji i usuwania usterek w poszczególnych zespołach i mechanizmach obrabiarki,
  • określenie cyklu naprawczego oraz uwagi dotyczące konserwacji, przeglądów, remontu bieżącego, remontu średniego i remontu głównego oraz odbioru technicznego po remontach,
  • katalog części zamiennych,
  • karty pomiarów dokładności obrabiarki.

W przedsiębiorstwie, które zakupiło urządzenie lub maszynę, dokumentację DTR otrzymuje dział głównego mechanika. Na jej podstawie wykonuje się instrukcję stanowiskową, która zostaje umieszczona na stanowisku pracy.

 

Instrukcja stanowiskowa dla tokarki.

Istotnym czynnikiem wpływającym na jakość i wydajność pracy jest bezpieczeństwo i higiena pracy. Stworzenie bezpiecznych, higienicznych warunków pracy jest obowiązkiem pracodawcy. Operator (bezpośredni użytkownik) maszyny musi przestrzegać w pełni ustanowionych w tym zakresie przepisów. Przepisy takie określa się najczęściej w sposób zwięzły w formie instrukcji. Mogą to być instrukcje BHP, dotyczące wszystkich pracowników przedsiębiorstwa, a także dotyczące użytkowania konkretnych maszyn i urządzeń, tzw. instrukcje stanowiskowe przeznaczone dla operatorów.

 

Instrukcja stanowiskowa dla tokarki.

Uwagi ogólne

Do samodzielnej pracy na tokarce może być dopuszczony pracownik, który ma:

  • ukończone 18 lat,
  • przygotowanie zawodowe potwierdzone właściwym dokumentem,
  • dobry stan zdrowia potwierdzony świadectwem lekarskim.
  • do pracy pracownik powinien przystąpić wypoczęty, trzeźwy, ubrany w odzież roboczą bez luźnych i zwisających elementów, rękawy kurtki (kombinezonu) powinny być opięte wokół nadgarstków lub podwinięte, włosy przykryte beretem, czapką lub chustą.

Podstawowe czynności przed rozpoczęciem pracy

Pracownik powinien:

  • zapoznać się dokładnie z dokumentacją wykonawczą,
  • zaplanować kolejność wykonywania niezbędnych czynności,
  • przygotować niezbędne narzędzia, pomoce warsztatowe, potrzebne ochrony osobiste, haczyk do usuwania wiórów, zmiotki itp.

Czynności przed uruchomieniem tokarki

Pracownik powinien:

  • sprawdzić stan techniczny tokarki, a przede wszystkim skontrolować czy osłony i zabezpieczenia są sprawne, ekrany ochronne dostatecznie przezroczyste, obrabiany przedmiot jest dostatecznie mocno zamocowany, czy w uchwycie lub tarczy nie pozostawiono klucza, czy narzędzia skrawające (noże) są prawidłowo zaostrzone, czy element wystający z wrzeciennika (pręt) jest zabezpieczony, czy w instalacji elektrycznej i oświetleniowej nie ma widocznych uszkodzeń, czy uchwyty i tarcze nie są nadmiernie zużyte,
  • uruchomić tokarkę na biegu jałowym i sprawdzić prawidłowość działania poszczególnych elementów.

Zasadnicze czynności podczas pracy tokarki

Pracownik powinien:

  • zamocować element obrabiany w uchwycie lub tarczy w sposób pewny,
  • narzędzia skrawające muszą być zamocowane w imaku w sposób pewny,
  • elementy długie (rury, pręty) powyżej 800 mm mocować za pomocą kła i konika, a powyżej 1500 mm zastosować okular lub podtrzymkę,
  • stosować okulary ochronne i sprzęt ochrony dróg oddechowych podczas obróbki materiałów odpryskowych i pylących (żeliwo, tworzywa sztuczne itp.),
  • wymieniać narzędzia w imaku tylko po zatrzymaniu tokarki,
  • płótna ścierne do wygładzania elementu mocować na specjalnej deseczce,
  • wystające elementy z wrzeciennika zabezpieczyć specjalnymi wspornikami,
  • do usuwania wiórów wstęgowych używać tylko haczyka z osłoną,
  • obrabiany przedmiot i narzędzie chłodzić emulsją za pomocą pompki lub olejarki,
  • stosować sprzęt ochrony przeciw hałasowi (ochronniki, wkładki) podczas szczególnie hałaśliwych procesów (np. skrawania twardych materiałów z dużą prędkością),
  • stosować osłonę uchwytu lub tarczy podczas pracy,
  • dosuwać ostrożnie narzędzie do obrabianego przedmiotu,
  • stale obserwować proces obróbki,
  • do zakładania lub zdejmowania ciężkich przedmiotów stosować pomocnicze urządzenia dźwignicowe (żurawiki, podnośniki, suwnice itp.),
  • do pracy używać tylko nieuszkodzonych, właściwych narzędzi i osprzętu,
  • podczas wykonywania pracy zwracać uwagę tylko na wykonywane czynności,
  • nigdy nie zostawiać pracującej tokarki bez dozoru,
  • zachowywać prawidłową pozycję ciała w czasie użytkowania tokarki,
  • każdy zaistniały wypadek przy pracy zgłaszać przełożonemu, a stanowisko pracy pozostawić w takim stanie, w jakim nastąpił wypadek.

Czynności zabronione

Tokarzowi zabrania się:

  • użytkować tokarkę w ruchu w rękawicach ochronnych lub z luźno obandażowanymi dłońmi,
  • ochładzać obrabiany element i narzędzie podczas obróbki za pomocą mokrych szmat lub pakuł,
  • dokonywać pomiarów lub sprawdzać ręką chropowatość obrobionej po wierzchni w czasie ruchu wrzeciona,
  • hamować ręką uchwyt tokarski,
  • usuwać wióry bezpośrednio ręką,
  • zdejmować osłony w czasie ruchu tokarki,
  • smarować i konserwować tokarkę będącą w ruchu,
  • wykonywać pracę bez zabezpieczenia włosów (beretem, czapką lub chustą),
  • stosować do oświetlenia miejscowego lamp o napięciu wyższym niż 24V,

Czynności po zakończeniu pracy

Pracownik powinien:

  • odłożyć obrobione przedmioty na wyznaczone miejsce (tzw. odkładcze),
  • wyłączyć dopływ energii elektrycznej do tokarki,
  • oczyścić łoże tokarki z odpadów i wiórów i zakonserwować łoże olejem,
  • uporządkować stanowisko pracy, narzędzia, sprzęt ochronny i pomocniczy; usunąć rozlane chłodziwo i olej.

Uwaga końcowa

W razie wątpliwości dotyczących zachowania warunków bezpieczeństwa podczas wykonywania powierzonej pracy, pracownik ma prawo ją przerwać i zwrócić się do przełożonego o wyjaśnienie sytuacji.

 

Ocena ryzyka zawodowego

Ważnym elementem oceny bezpiecznego użytkowania maszyn jest ocena ryzyka zawodowego na określonym stanowisku pracy. W związku z tym opracowuje się dokumentację, która obejmuje:

Przygotowanie do oceny stanowiska pracy:

  • ustalenie wymagań ogólnych dla pomieszczenia, stanowiska pracy i pracownika,
  • identyfikację zagrożeń i stosowanych środków ochrony;

Opracowanie karty pomiaru ryzyka zawodowego:

  • szacowanie sumarycznej kategorii ryzyka w zależności od spełnienia wymagań ogólnych i stosowanych środków ochrony,
  • porównanie sumarycznej kategorii ryzyka ustalonej przez pracodawcę z kategorią określoną przez ekspertów;

Opracowanie dokumentacji programu naprawczego:

  • opracowanie planu działań korygujących i zapobiegawczych,
  • zapoznanie pracowników z wynikami oceny,
  • ustalenie daty następnej oceny.
  • dopuszczać do użytkowania tokarki inne osoby bez zgody przełożonego,
  • samodzielnie naprawiać tokarkę,
  • w trakcie obróbki układać na łożu tokarki narzędzia, osprzęt, przyrządy po miarowe itp.,
  • obsługiwać urządzenia dźwignicowe bez posiadania odpowiednich uprawnień.